عمارت عالی‌قاپو که در زمره زیباترین بناهای دوران صفوی از لحاظ معماری و تزئینات داخلی قرار گرفته است در میدان نقش جهان و در مقابل مسجد شیخ لطف‌الله قد علم کرده. این عمارت که زمانی به عنوان بلندترین عمارت اصفهان در دوران صفوی نامیده شده هنوز هم از نظر زیبایی و شکوه نظر هر بیننده‌ای را به خود جلب می‌نماید.
این عمارت که در دوران صفویه به قصر دولت‌خانه اصفهان مشهور بوده دارای 6 طبقه است که هر طبقه توسط راهروی مارپیچی به سایر طبقات متصل می‌شود. اما طبقه آخر که می‌توان شکوه و زیبایی گچبری را در آن مشاهده نمود اتاق موسیقی یا اتاق صوت نام دارد.
به این عمارت 5 ورودی وجود دارد که اصلی‌ترین ورودی از میدان نقش جهان است.


تاریخچه ساخت عالی‌قاپو به شرح زیر می‌باشد:
زمان ساخت این بنا در سال انتقال پایتخت از قزوین به اصفهان به دستور شاه عباس اول شروع شد و چند سال بعد به عنوان مقر حکومتی شاهان صفوی انتخاب گردید و در این دوران در طی 5 مرحله معماری در طول 70 الی 100 سال تکمیل شد. این عمارت تنها بنایی در میدان نقش جهان است که مقدار پیش آمدگی برای القای حس قدرت و حکومت دارد.
در مورد وجه تمسیه این عمارت حکایت است که عالی قاپو کلمه‌ای مرکب بوده و از عالی و قاپوی ترکی به معنای در (درگاه) آمده و به معنای باب عالی شناخته شده.
البته عقیده دیگری هم وجود دارد که درب ورودی عالی قاپو از حرم حضرت علی آورده شده و به همین دلیل به باب عالی معروف است.


در مورد معماری این بنای تاریخی از تعداد طبقات شروع می‌کنیم برخی عقیده دارند عالی قاپو 6 طبقه و برخی می‌گویند 7 طبقه با احتساب بام دارد ولی با این وجود معماری بنا بگونه‌ایست که از هر طرف که بنگری تعداد طبقات مختلف می‌باشد، از بخش غربی 5 طبقه، از طریق راه‌پله ملاقات شاهانه 7 طبقه و از بخش شرقی 2 طبقه دیده می شود. در یکی از طبقات این عمارت ایوان بزرگی قرار دارد که در میان ستون‌ها حوضیست بزرگ که از آن آب فوران می‌کرده.


در هنگام ورود به این عمارت کتیبه‌ای جلب توجه می‌کند که رویش عبارت انا مدینه‌ العلم و علی باب‌ها نوشته شده. بعد از گذشتن از ورودی وارد فضایی می‌شوید که گنبدی بزرگ وجود دارد این بخش دارای ویژگی آگوستیکیست که نظر هر گردشگری را جلب می‌کند. در این حالت باید در گوشه‌ای بایستی و با ادا کردن کلمه فردی که متقارن شما ایستاده صدایتان را شفاف‌تر می‌شنود.


در هر طبقه از این عمارت تزئینات مخصوص را می‌بینید که با طبقه دیگری فرق دارد ولی متاسفانه در طول دوران گذشته صدمات زیادی به عمارت وارد شده. طبقه آخر و باشکوه عمارت عالی‌قاپو مختص شاهان صفویه و مهمانان آن‌ها بوده که از آنجا به تماشای رژه نظامیان، آتش‌بازی، نمایش و انجام بازی چوگان مشغول می‌شدند. اتاق موسیقی این عمارت به حدی زیباست که فرد ریچاردز نقاش معروف اروپایی می‌نویسد:
این تورفتگی‌ها مانند قطعات مختلف پازل با تناسب خاصی کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند.


در مورد چله‌های این بنا باید گفت که عالی‌قاپو دارای 3 نوع پله است ک دو تا به صورت مارپیچ و قرینه در بخش غربی ساختمان قرار گرفته و پله سوم معروف به پله شاهی برای تشرفات بنا شده است.